Wprowadzenie do tematu
Stopień wodny Przewóz to istotny element hydrotechniczny, zlokalizowany na Wiśle w Krakowie, na granicy dzielnic Nowa Huta i Podgórze. Jego budowa, trwająca od 1949 do 1954 roku, była pierwszym takim przedsięwzięciem po zakończeniu II wojny światowej na górnej Wiśle. Jako kluczowy element kaskady Górnej Wisły, stopień ten wpływa na sposób zarządzania wodami w tej części rzeki oraz na lokalne ekosystemy.
Historia budowy stopnia wodnego
Budowa stopnia wodnego Przewóz miała swoje źródło w potrzebach przemysłowych związanych z powstawaniem Huty im. Lenina, która wymagała dostępu do wody przemysłowej. Jego umiejscowienie miało na celu również ułatwienie transportu wodnego, co zaowocowało stworzeniem portu rzecznego Kujawy typu basenowego. Niestety, port ten nigdy nie zaczął funkcjonować zgodnie z pierwotnymi zamierzeniami, a aktualnie zmaga się z problemem znacznego zamulenia.
Stopień wodny Przewóz jest także ostatnim obiektem spiętrzającym w górnym biegu Wisły, co czyni go unikalnym w całej kaskadzie rzeki. Warto zauważyć, że zaplanowany stopień wodny w Niepołomicach nie został zrealizowany, co wpłynęło na obniżenie poziomu wód w dolnym odcinku stopnia i częste problemy z żeglugą.
Budowa i elementy hydrotechniczne
Stopień wodny Przewóz składa się z kilku kluczowych komponentów: jazu piętrzącego, elektrowni wodnej o przepływie, przepławki oraz śluzy wodnej. Każdy z tych elementów pełni istotną rolę w regulacji poziomu wód oraz produkcji energii elektrycznej.
Jaz piętrzący
Jaz składa się z czterech przęseł o świetle 20 metrów, które są zamykane zasuwami płaskimi wyposażonymi w klapy lodowe. Dodatkowo każdy filar i przyczółek ma osobną budkę sterowniczą, co umożliwia precyzyjne zarządzanie poziomem wody oraz bezpieczeństwem obiektu.
Elektrownia wodna
Elektrownia przylega bezpośrednio do filaru przepławkowego. Obecnie stanowi ona część Zespołu Elektrowni Wodnych Rożnów i dysponuje mocą osiągalną wynoszącą 4 MW dzięki dwóm hydrogeneratorom o mocy 2 MW każdy. Całkowity przepływ przez turbiny wynosi 130 m³/s, a średnia roczna produkcja energii elektrycznej osiąga wartość 18,5 miliona kWh. To czyni elektrownię Przewóz jednym z kluczowych źródeł energii odnawialnej w regionie.
Śluza wodna
Śluza stanowiąca część stopnia znajduje się około 300 metrów na północny wschód od jazu i jest oddzielona od niego wyspą Pleszowską. Ta wyspa powstała podczas budowy przekopu skracającego zakole koryta rzeki. Śluza ma długość 85 metrów i szerokość 12 metrów, a jej projektowany spad wynosi 3,7 metra. Choć śluza umożliwia obsługę jednostek pływających o nośności do 1000 ton, niskie stany wody często ograniczają możliwość śluzowania większych jednostek. Czas potrzebny na przeprowadzenie jednostki przez śluzę wynosi
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).